Certyfikat Chakra – uprawa ekologiczna i ochrona amazońskiego lasu deszczowego

Wprowadzenie

Bio, Fair Trade, WWF, FSC czy Rainforest Alliance – wszystkie te oznaczenia mają jedną wspólną cechę: zostały stworzone przez osoby i organizacje, z których część to nawet przedsiębiorstwa komercyjne nastawione na zysk. Warunki uzyskania oznaczenia określają bez udziału producentów, których one dotyczą.

W tym artykule przyglądam się ekwadorskiemu oznaczeniu „Sello Chakra Amazonica”. Powstało ono z inicjatywy rdzennych społeczności Kichwa z amazońskiego lasu deszczowego, aby przybliżyć światu ich tradycje i rolnictwo praktykowane tam od tysiącleci.

Spis treści

1. Certyfikat Sello Chakra Amazonica
2. Co oznacza ten certyfikat?
3. Co rośnie w ogrodzie chakra?
4. Chakra – miejsce pełne życia
5. 9 zasad certyfikatu Chakra
6. Certyfikat Chakra zamiast Bio, Fair Trade i innych?
7. FAO przy ONZ: międzynarodowe uznanie w 2023 roku
8. Struktura ogrodu chakra w amazońskim lesie deszczowym

Certyfikat Sello Chakra Amazonica

Certyfikat Sello Chakra Amazonica powstał w 2019 roku, aby poprawić warunki życia rodzin zamieszkujących Amazonię.

Promuje produkcję, sprzedaż i konsumpcję zrównoważonych produktów ekologicznych, nie obciążając kosztami rolników ani spółdzielni. Uwzględnia także samych producentów, a tym samym tradycję Kichwa, i gwarantuje zrównoważone funkcjonowanie ekosystemu Amazonii poprzez współistnienie roślin, zwierząt i ludzi.

Certyfikat zachęca również do współpracy z lokalnymi rynkami oraz wspiera pracę kobiet w ogrodach chakra, na targach i we wszystkich obszarach wytwarzania produktów, takich jak biżuteria czy środki lecznicze.

Zdjęcia: www.corporacionchakra.org

Co oznacza ten certyfikat?

Certyfikat Sello Chakra wywodzi się ze spółdzielni samych społeczności Kichwa. Jest wyrazem współpracy wielu małych podmiotów, które lokalnie i globalnie zabiegają o uznanie i dostrzeżenie znaczenia sposobu korzystania z lasu deszczowego praktykowanego od tysiącleci. Chodzi o odziedziczony po przodkach system wytwarzania dóbr niezbędnych do życia w amazońskim lesie deszczowym.

W praktyce oznaczenie kładzie nacisk na następujące wartości, określone przez samych Kichwa:

1. Ochrona ekosystemu Amazonii
2. Bezpieczeństwo żywnościowe rodzin
3. Tworzenie źródeł dochodu dla rodzin
4. Lokalna organizacja

Co rośnie w ogrodzie chakra?

Chakra to żywy ekosystem. Obejmuje elementy sezonowe i rotacyjne, ale także stałe. Odzwierciedla florę i faunę lasu wtórnego. W szczególności rosną w niej:

• Drzewa dostarczające na przykład drewna budowlanego
• Owoce
• Warzywa
• Przyprawy
• Zioła
• Rośliny lecznicze
• Rośliny, których liście, łodygi i nasiona można wykorzystać do wyrobu biżuterii, barwników i ubrań
• Rośliny wykorzystywane w praktykach duchowych

Wszystkie te rośliny rosną razem, tworząc dom dla zwierząt i owadów, takich jak:

• Zapylacze, na przykład pszczoły i motyle
• Zwierzęta roznoszące nasiona, na przykład ptaki
• Ssaki
• Płazy
• Gady

Tradycyjnie za realizację tych założeń odpowiada „Chakra Mama” – kobieta lub kobiety z danej rodziny. Angażuje przy tym również mężczyzn, chłopców i dziewczęta.

Chakra – miejsce pełne życia

Kolejnym ważnym aspektem ogrodu chakra jest wymiana z innymi rodzinami. Dlatego nie każda chakra wygląda tak samo. Jej struktura zmienia się w zależności od potrzeb rodzin i społeczności, do których należą. Umożliwia to ciągłą wymianę żywności, środków leczniczych, wiedzy i kultury.

Chakra to biotop, miejsce życia, w którym rodziny twórczo współpracują z przyrodą i uczą się żyć z nią w harmonii. Choć przestrzeń tę kształtuje człowiek, pozwala ona florze, faunie i wielkiemu ekosystemowi Amazonii rozwijać się własnym rytmem.

Różnorodność ta wynika nie tylko z połączenia różnych roślin, ale także z tego, że w ogrodzie chakra nie stosuje się nawozów ani pestycydów pochodzących z zewnątrz. Wytwarza się je bezpośrednio na miejscu. Na przykład bulwy i liście określonych roślin można poddać fermentacji, uzyskując płyn chroniący uprawy przed zgryzaniem. Rośliny o dużym zapotrzebowaniu na składniki odżywcze sadzi się obok tych, które wiążą azot z atmosfery.

Wszystko to wymaga wiele pracy, wiedzy i zaangażowania.

9 zasad certyfikatu Chakra

1. Wspieranie światopoglądu rdzennych mieszkańców Amazonii
2. Naturalne i agroekologiczne gospodarowanie
3. Pielęgnowanie wiedzy przekazywanej przez przodków amazońskiego ludu Kichwa
4. Wspieranie organizacji wspólnotowych i zrzeszeń
5. Zapewnienie zróżnicowanej produkcji służącej suwerenności żywnościowej
6. Przywództwo kobiet i zaangażowanie całych rodzin
7. Duża różnorodność gatunkowa
8. Zrównoważona i zróżnicowana produkcja na potrzeby ważnych rynków
9. Zachowanie naturalnego krajobrazu amazońskiego lasu deszczowego dla większej odporności na zmianę klimatu

Aby lepiej zrozumieć krótki film, włącz automatyczne tłumaczenie napisów w YouTube na język polski, jeśli jest dostępne.

Certyfikat Chakra zamiast Bio, Fair Trade i innych?

Żaden z tych certyfikatów nie wyklucza pozostałych. Naturalnie pojawia się jednak pytanie, dlaczego firmy i spółdzielnie rolnicze miałyby korzystać z kilku certyfikatów jednocześnie.

W przypadku spółdzielni, z którą współpracuje GUYA, same koszty certyfikacji ekologicznej są pięciocyfrowe. Trzeba je ponosić co roku. Dodatkowo GUYA płaci za ponowną certyfikację ekologiczną w Europie – również są to kwoty czterocyfrowe. Niestety największymi beneficjentami nie są ani spółdzielnie, ani firmy takie jak GUYA, lecz prywatne przedsiębiorstwa posiadające oficjalną licencję na certyfikowanie.

Handel i konsumenci od dawna nie chcą płacić znacznie więcej za produkty ekologiczne. Na końcu łańcucha wartości ceny produktów konwencjonalnych i ekologicznych często są już zbliżone. Handel ekologiczny, podobnie jak konwencjonalny, jest nastawiony na zysk i musi przedstawiać inwestorom oraz uzasadniać roczne wyniki wzrostu. Większy zysk dużych firm często oznacza przy tym mniejszy zysk rolników.

Z mojej perspektywy i doświadczenia Bio, Fair Trade i podobne oznaczenia nie odpowiadają już dzisiejszym potrzebom, zwłaszcza w porównaniu z oznaczeniem stworzonym i zarządzanym przez samych producentów. Brakuje im całościowego podejścia, a jednocześnie wiążą się z wysokimi kosztami, które często są nie do udźwignięcia bez dotacji publicznych.

FAO przy ONZ: międzynarodowe uznanie w 2023 roku

W 2023 roku starania te znalazły uznanie również w Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Organizacja uznała chakrę za oficjalny system rolniczy i nadała jej nawet status „Globally Important Agricultural Heritage System” (GIAHS).

Po polsku oznacza to system rolniczego dziedzictwa o znaczeniu globalnym, zasługujący na zachowanie.

Potwierdza to ogromną wartość chakry nie tylko dla amazońskiego lasu deszczowego i jego mieszkańców, lecz także dla całej planety.

FAO opisuje chakrę między innymi następującymi słowami:

Chakra to przestrzeń produkcyjna rodziny i wspólnoty, która zawsze naśladuje strukturę otaczającego ją lasu.

Struktura ogrodu chakra w amazońskim lesie deszczowym

Struktura ogrodu chakra wzoruje się na otaczającym lesie deszczowym, choć jest on znacznie bardziej otwarty niż gęsty las, który niemal nie przepuszcza światła do podłoża.

Warstwę ochronną tworzą wysokie drzewa, które osłaniają przed nadmiarem słońca i deszczu, a jednocześnie zapewniają siedlisko na przykład ptakom.

Warstwa pośrednia obejmuje różne drzewa owocowe, palmy, kakaowce, kukurydzę, papaje, pomarańcze i cytryny. W zależności od gatunków roślin może sięgać aż do warstwy ochronnej.

Warstwa przyziemna to gęsty kobierzec roślin, takich jak ziemniaki, bataty, maniok, dynie, wanilia i ananasy.

Choć te podstawowe zasady dotyczą każdego ogrodu chakra, każdy z nich jest inny. Wynika to z opisanych wcześniej różnic w potrzebach rodzin i społeczności.