Życie i tradycje Kichwa oraz ludów Keczua
Wprowadzenie
Od ponad 1 500 lat Kichwa, rdzenni mieszkańcy Amazonii, wykorzystują guayusę do różnych celów. Nie tylko ją piją, ale używają jej na wiele innych sposobów. Dla Kichwa ważne jest nie tylko to, że guayusa na długo pomaga zachować czujność, lecz także jej znaczenie duchowe. Poniżej przedstawiamy historię, tradycje i współczesne życie społeczności Kichwa.
Spis treści
1. Historia guayusy
Istnieją różne opowieści o tym, jak Keczua, rdzenni mieszkańcy Amazonii, odkryli guayusę. Najstarsze znaleziska suszonych liści guayusy mają ponad 1500 lat. Odkryto je w grobie szamana w Boliwii. Dziś przyjmuje się jednak, że guayusa pochodzi z Ekwadoru.
Lud Keczua, nazywany również Kichwa, wykorzystuje pobudzające działanie guayusy przed polowaniem i w jego trakcie. Herbata guayusa wspiera bowiem koncentrację i siłę — wszystkie informacje o działaniu guayusy znajdziesz w artykule pod linkiem.
Według legendy bogowie podarowali im tę roślinę jako źródło energii.
Dlatego guayusę pito przede wszystkim wczesnym rankiem, aby przygotować się do polowania i porozmawiać o snach z minionej nocy. Najmłodsza synowa musiała wstawać o świcie, by nastawić wywar z liści guayusy i wody. Więcej o wykorzystaniu herbaty guayusa przez Kichwa znajdziesz w naszym artykule „Guayusa — wykorzystanie przez rdzennych mieszkańców”.
Pijąc wywar z guayusy, rozmawiali o twórczych przemyśleniach i inspirujących pomysłach oraz opowiadali historie o swoich przodkach. Herbacie guayusa przypisywano działanie prozdrowotne, na przykład przy problemach żołądkowych i bólach głowy, a także przy stosowaniu zewnętrznym na urazy i przeciw owadom. Wszyscy członkowie rodziny mieszkali wspólnie w dużym domu, również po ślubie. Pracowano tylko od poniedziałku do środy.
2. Tradycje i sposób życia ludów Keczua
Jak dziś żyją Kichwa?
Uli, nasz współpracownik w Ekwadorze, 16 lat temu postanowił wyemigrować z Niemiec do Ekwadoru. Mieszka z żoną, która należy do ludu Kichwa, w mieście Tena. To stolica prowincji Napo i kantonu Tena, położona w amazońskim lesie deszczowym. Rozmawialiśmy z nim o tradycjach i współczesnym sposobie życia ludów Keczua.
2.1. Lud Kichwa i jego przynależność do ludów Keczua
Kichwa to rdzenne grupy etniczne w Ekwadorze, należące do ludów Keczua. Określenie to obejmuje wszystkie grupy etniczne zamieszkujące Peru, Boliwię, Ekwador, Kolumbię, Chile i Argentynę, których wspólnym językiem ojczystym jest keczua. Słowo „Quechua” oznacza „dolinę” lub „strefę wysokościową”. Tradycyjnie określają więc siebie jako „ludzi strefy wysokościowej Quechua”.
Łącznie językiem keczua posługuje się od 9 do 14 milionów osób, jednak poza przynależnością do wspólnoty językowej dotychczas nie wykształciła się wspólna tożsamość lub jest ona bardzo słaba. Wynika to z tak dużych różnic między regionalnymi dialektami, że wzajemne porozumienie jest niemal niemożliwe.
Mimo dużej różnorodności etnicznej i różnic językowych oraz dialektalnych ludy Keczua mają pewne cechy wspólne, zwłaszcza jeśli chodzi o sposób życia i gospodarowania.
2.2. Życie i gospodarowanie w harmonii z naturą
Keczua tradycyjnie zajmują się przede wszystkim uprawą roli i pasterstwem. W niżej położonych regionach dominuje rolnictwo, natomiast na wysoko położonym płaskowyżu Puna główne zajęcia to pasterstwo, hodowla zwierząt i uprawa roślin polowych.
Wróćmy do Kichwa — grupy etnicznej należącej do ludów Keczua i mieszkającej w Ekwadorze. Ich utrzymanie również tradycyjnie opiera się na rolnictwie. Każda rodzina samodzielnie gospodaruje na swojej ziemi, a rytm dnia i zakres pracy zależą od pory roku i pogody. Dużą rolę odgrywa edukacja przyrodnicza: wiedzę o nazwach i zastosowaniach poszczególnych roślin przekazuje się od najwcześniejszego dzieciństwa. Nawet nazwy miesięcy odnoszą się do tego, kiedy można zbierać daną roślinę. W tak zwanych chakrach, czyli ogrodach leśnych, w uprawach mieszanych rosną wszystkie rośliny ważne zarówno na własny użytek, jak i na eksport. Należą do nich na przykład kakaowiec, bananowiec i guayusa. Właśnie uprawa guayusy ma dla Kichwa szczególne znaczenie, ponieważ można ją zbierać przez cały rok, w przeciwieństwie do kakao, które ma określone okresy zbioru. Guayusa jest zatem ważnym źródłem dochodu, a jej uprawa nie wymaga pestycydów ani nawozów.
2.3. Wspólne picie guayusy — codzienna tradycja Kichwa
Guayusa odgrywa jednak ważną rolę nie tylko jako produkt eksportowy, lecz także podczas tradycyjnych porannych spotkań i w organizacji dnia.
Do dziś przetrwały wspólne picie guayusy i silne więzi, nawet jeśli nie wszyscy mieszkają już koniecznie pod jednym dachem.
Kichwa bardzo zależy na codziennym spędzaniu dużej ilości czasu z rodziną. Dlatego wielkie tradycyjne uroczystości jako okazja do przeżywania pięknych chwil schodzą raczej na dalszy plan. Ich codzienność kształtują natura i rodzina.
4. A co my mamy z tym wspólnego?
Taki sposób życia jest możliwy tylko tak długo, jak długo Kichwa mogą nadal niezależnie i tradycyjnie gospodarować w swoich ogrodach leśnych, a przede wszystkim globalna Północ nie podważa tych struktur przez ekspansję wielkich koncernów i zawłaszczanie ziemi. W przeciwnym razie górnictwo i wycinanie lasu deszczowego pozbawiają Kichwa podstaw utrzymania.
Wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za to, by temu zapobiegać. Możemy działać w prosty sposób: uważnie sprawdzać, skąd pochodzą kupowane przez nas produkty i jak są wytwarzane. To kwestia, do której przy zakupie naszej herbaty guayusa przywiązujemy szczególną wagę.