Matcha — roślina, działanie, smak i kofeina
Wprowadzenie
Dla wielu osób matcha pozostaje zagadką. W tym artykule chcemy przybliżyć roślinę, z której powstaje, jej działanie, smak, składniki, takie jak kofeina, i wiele innych kwestii. Artykuł ma być obszernym wprowadzeniem do świata matchy. Dlatego podlinkujemy również inne wpisy, które szczegółowo omawiają poszczególne tematy związane z matchą.
Spis treści
- Czym jest herbata matcha?
- Składniki i substancje aktywne matchy
- Działanie matchy
- Smak matchy
- Przygotowanie matchy
- Matcha w porównaniu z innymi napojami
- Czy matcha jest zdrowa?
- Podsumowanie
1. Czym jest herbata matcha?
Matcha to właściwie zielona herbata, którą jednak poddaje się specjalnym zabiegom zarówno przed zbiorem, jak i po nim. Słowo matcha oznacza „zmieloną zieloną herbatę”. Poniżej wyjaśniamy, w jaki sposób krzew zielonej herbaty staje się rośliną do produkcji matchy.
1.1. Roślina, z której powstaje matcha
Roślinę do produkcji matchy uzyskuje się dzięki szczególnemu sposobowi uprawy krzewu zielonej herbaty. Kilka tygodni przed zbiorem liście krzewu herbacianego Camellia sinensis przygotowuje się do zbioru na matchę. Za chwilę więcej na ten temat!
1.2. Pochodzenie i uprawa matchy
Dzisiejszy sposób picia matchy zawdzięczamy miłości Japończyków do zielonej herbaty! Chociaż to Chińczycy jako pierwsi mielili zieloną herbatę, technika produkcji matchy pijanej obecnie pochodzi z Japonii.
Zanim liście krzewu Camellia sinensis zostaną zebrane, muszą być przez kilka tygodni zacieniane. Zacienianie chroni liście przed zbyt silnym słońcem i ogranicza produkcję substancji gorzkich. Liście stają się też cieńsze, bardziej zielone i większe oraz wytwarzają więcej aminokwasów, które później odpowiadają za szczególny, tak zwany smak umami.
W Japonii tylko krzewy zielonej herbaty poddane takim zabiegom przed zbiorem wykorzystuje się do pozyskiwania liści na matchę.
Ten etap przygotowania ma ogromne znaczenie dla smaku matchy! Herbaty matcha z Chin, Wietnamu, Indonezji lub Tajlandii często nie są zacieniane. Wykorzystuje się zwykły zbiór zielonej herbaty i po prostu mieli go na proszek. Efektem jest bardzo gorzka, pozbawiona intensywnie zielonej barwy podróbka matchy.
Uprawa matchy obejmuje również specjalne nawożenie.
1.3. Przetwarzanie matchy
Po zbiorze rozpoczyna się wymagający proces przetwarzania liści na matchę: nie mogą do niej trafić żadne ogonki liściowe, a i nie wszystkie liście zostaną później wykorzystane.
Świeżo zebrane liście chroni się przed więdnięciem za pomocą pary wodnej, a następnie suszy gorącym powietrzem.
Następnie ręcznie wybiera się najbardziej zielone i najmłodsze liście oraz oddziela je od ogonków. Powstała w ten sposób herbata wysokiej jakości nazywa się tencha i jest surowcem wykorzystywanym w Japonii do produkcji matchy.
Następnie tenchę mieli się w kamiennych młynach. Wytworzenie 30 g wysokiej jakości matchy zajmuje około godziny.
Jakość matchy można łatwo i bardzo dobrze rozpoznać po kolorze. Więcej o poszczególnych klasach jakości znajdziesz w podlinkowanym artykule.
2. Składniki i substancje aktywne matchy
Smak matchy różni się od smaku zwykłej zielonej herbaty. Odpowiadają za to uprawa i proces przetwarzania, które z kolei prowadzą do nieco innego składu, a dokładniej innych proporcji procentowych składników.
Najbardziej znane składniki to:
- Kofeina
- L-teanina
-
Przeciwutleniacze
- Katechiny
- Rutyna
- Kwercetyna
- Chlorofil
- Witaminy
3. Działanie matchy
Dużą zaletą matchy jest to, że herbaty nie tylko się zaparza, lecz także spożywa razem z napojem. Dzięki temu można przyjmować również substancje nierozpuszczalne w wodzie, takie jak witaminy.
W porównaniu z zieloną herbatą w torebkach działanie matchy jest oczywiście inne. Różnica względem wysokiej jakości tenchy nie jest już jednak tak duża.
Ogólnie działanie matchy jest zarówno pobudzające, podtrzymujące czujność i ożywiające, jak i odprężające. Dzięki sposobowi uprawy i wyborowi najmłodszych liści matcha zawiera dużo kofeiny w porównaniu z zieloną herbatą. Dlatego matcha może wywołać lekkie kołatanie serca, drżenie i gonitwę myśli.
Znacznie dokładniej omawiamy to w naszych artykułach o działaniu herbaty matcha i jej składnikach.
Działanie herbaty matcha i składniki matchy
4. Smak matchy
Smak matchy w żadnym razie nie powinien być mocno gorzki. Delikatna goryczka jest normalna. Przede wszystkim jednak nad pozostałymi nutami smakowymi powinno dominować wspomniane umami.
Umami oznacza „esencję pysznego smaku” i w Japonii często opisuje się je jako wytrawne, mięsne oraz ogólnie wzmacniające smak. Inni opisują je jako rybne, algowe, morskie i mięsne.
Umami nie jest modnym hasłem, lecz oficjalnie należy do 5 smaków: słonego, gorzkiego, słodkiego, kwaśnego i umami! Właśnie dlatego mamy na języku receptory umami. Szczegółowy opis z ilustracją znajdziesz w naszym wpisie o smaku matchy.
5. Przygotowanie matchy
Jak wiele rzeczy w Japonii, również przygotowanie matchy jest swego rodzaju ceremonią, a przynajmniej przywiązuje się dużą wagę do poszczególnych etapów. Ma to pozwolić w pełni rozwinąć smak matchy i całe doznanie zmysłowe. Nasz bardziej szczegółowy artykuł znajdziesz pod hasłem Przygotowanie matchy.
- Odmierz matchę bambusową łyżeczką.
- Przesiej ją przez drobne sitko.
- Dodaj odrobinę wody.
- Wymieszaj bambusową miotełką.
- Dolej więcej wody i ciesz się smakiem.
Szczegółowy poradnik przygotowania matchy
6. Matcha w porównaniu z innymi napojami
Jako firma oferująca herbatę guayusa często otrzymujemy pytania o porównanie z matchą, kawą, mate i innymi napojami. Dlatego w tym miejscu chcemy przedstawić krótki przegląd. Dokładniejsze porównania znajdziesz w osobnych artykułach, które podlinkujemy w odpowiednich częściach.
6.1. Matcha a kawa
Pierwszą, chyba najbardziej oczywistą różnicą jest to, że do przygotowania kawy wykorzystuje się ziarna owocu kawowca. Praży się je lub wykorzystuje jako „zieloną kawę”, mieli i zalewa wodą.
Matcha natomiast to zmielona zielona herbata, którą wcześniej uprawiano i przetwarzano w szczególny sposób.
Te dwa napoje zawierające kofeinę różnią się również działaniem. Zielona herbata oddziałuje na organizm łagodniej dzięki dużej ilości antyoksydantów i rzadkiej substancji aktywnej L-teaninie, którą można znaleźć również w guayusie.
Znany z kawy spadek energii po kofeinie jest przy matchy odczuwany słabiej. Działanie matchy częściej opisuje się też jako swego rodzaju „herbaciane upojenie”, odczuwane bardziej w głowie, a mniej w ciele.
Nasze szczegółowe porównanie „Matcha a kawa – matcha czy kawa?” jeszcze dokładniej omawia działanie, składniki i inne aspekty.
6.2. Matcha a mate
Yerba mate i matcha bywają przez niektórych często mylone. Różnica jest jednak ogromna! Mate pochodzi z Ameryki Południowej, a dokładniej z Peru, Argentyny, Brazylii i Paragwaju. Matcha pochodzi z Japonii.
To dwie różne rośliny: Ilex paraguariensis to oficjalna nazwa mate, a Camellia sinensis to krzew herbaciany.
W przypadku mate nie spożywa się liści razem z napojem. Odfiltrowuje się je tradycyjnie za pomocą rurki albo zwykłego sitka do herbaty.
Mate i matcha różnią się również działaniem. Mate nie zawiera L-teaniny, dlatego nie może zapewnić odprężonego skupienia. Yerba mate działa więc zdecydowanie bardziej na ciało. Matcha zawiera też znacznie więcej antyoksydantów. Więcej dowiesz się z naszego artykułu „Matcha a mate – różnica między matchą a yerba mate”.
6.3. Matcha a zielona herbata
Uważamy, że to pytanie zostało już dokładnie wyjaśnione w tym wpisie, ale dla osób, które nie chcą czytać całego artykułu, jeszcze raz krótko przedstawimy różnice.
Jeśli ten temat cię pasjonuje i chcesz go zgłębić, możesz dodatkowo przeczytać wpis „Matcha a zielona herbata – matcha czy zielona herbata?”.
Różnica między zieloną herbatą a matchą tkwi w przetwarzaniu liści i uprawie krzewów herbacianych. Przed zbiorem na matchę rośliny przez kilka tygodni zacienia się ogromnymi siatkami. Następnie wykorzystuje się tylko najświeższe i najbardziej zielone liście, usuwa ich ogonki i mieli je.
Matcha i zielona herbata pochodzą więc z tych samych roślin, ale dobrej matchy nigdy nie uzyskuje się ze zwykłej zielonej herbaty. Na tym polega różnica między drogą matchą z Japonii a tanią matchą z Chin i innych azjatyckich krajów produkujących herbatę.
6.4. Matcha a herbata guayusa
Dla naszych klientów prawdopodobnie najciekawsze jest porównanie z herbatą guayusa. Guayusa to zawierająca kofeinę roślina pochodząca z Ekwadoru i spożywana przez rdzenne społeczności wyłącznie tam. Ściśle rzecz biorąc, jest to roślina o najwyższej zawartości kofeiny na świecie! Więcej w naszym porównaniu zawartości kofeiny.
Herbata guayusa z natury nie zawiera substancji gorzkich – ma ich jeszcze mniej niż matcha najwyższej jakości. Smak guayusy przypomina raczej herbatę ziołową niż zieloną.
Zawartość antyoksydantów w matchy i guayusie jest na podobnym poziomie: od 120 000 do 180 000 Trolox (jednostka, w której mierzy się antyoksydanty).
Działanie znacznie się różni pod tym względem, że guayusa nie powoduje spadku energii po kofeinie ani kołatania serca, drżenia czy gonitwy myśli. Osoby pijące matchę zgłaszają je natomiast częściej. Również tolerancja przez żołądek jest według naszych doświadczeń w przypadku guayusy znacznie lepsza. Guayusę można bez problemu pić rano na pusty żołądek.
Guayusa wywołuje długotrwały stan odprężenia i szczególnie skupionej czujności, który dodatkowo zwiększa wydajność ciała i umysłu. Więcej w naszym wpisie o działaniu guayusy oraz porównaniu Matcha a guayusa.
7. Czy matcha jest zdrowa?
Zielona herbata, a zwłaszcza matcha, uchodzi za jedną z najzdrowszych herbat i napojów w ogóle. W naszym wpisie „Składniki matchy – dlaczego matcha jest zdrowa?” oraz porównaniu antyoksydantów szczegółowo omawiamy kwestie zdrowotne.
Dlatego tutaj pozostaniemy przy ogólniejszym ujęciu i podkreślimy najważniejsze punkty.
7.1. Zawartość antyoksydantów w matchy
Zawartość antyoksydantów w matchy jest znacznie wyższa niż w zwykłej zielonej herbacie. A przecież zieloną herbatę już opisuje się jako napój o bardzo wysokiej zdolności antyoksydacyjnej. Przy wartości około 60 000 Trolox zielona herbata ma mniej więcej połowę ilości antyoksydantów matchy. Wiąże się to z zacienianiem roślin, które w tym czasie wytwarzają więcej chlorofilu. Zielony barwnik roślin ma, jak wiadomo, pewne korzyści zdrowotne.
7.2. Matcha zawiera L-teaninę
L-teanina to jedna z najciekawszych substancji aktywnych, jeśli chodzi o odprężone skupienie. Oprócz tego działania ma również pewne korzyści zdrowotne.
L-teanina korzystnie wpływa na ciśnienie krwi, regulując je w sytuacjach stresowych. Wzmacnia układ odpornościowy, poprawia sen oraz zmniejsza stres i depresję. Więcej w naszym artykule o działaniu L-teaniny w guayusie.
7.3. Dalsze korzyści zdrowotne
Ponadto według badań matcha ma następujące właściwości zdrowotne:
- Działanie przeciwzapalne
- Działanie przeciwwirusowe
- Regulowanie poziomu cukru we krwi
- Poprawa zdolności poznawczych
- Zmniejszenie prawdopodobieństwa chorób neurodegeneracyjnych
8. Podsumowanie
Matcha to wyjątkowa herbata, która ma wiele zalet i niewiele wad. Te wady to przede wszystkim możliwy spadek energii po kofeinie, kołatanie serca, drżenie i problemy żołądkowe, które mogą przypominać działanie kawy.
Przy odpowiednim dawkowaniu zalety matchy jednak przeważają. Zawartość kofeiny czyni z niej umiarkowanie pobudzający napój. L-teanina daje poczucie skupienia, a liczne antyoksydanty sprawiają, że matcha jest szczególnie zdrowa.
Naszym zdaniem matcha nadaje się jednak bardziej do picia dla przyjemności, podobnie jak kawa, niż jako codzienny towarzysz w biurze i podczas uprawiania sportu. Powodem są wyjątkowo wysoka cena oraz mniej wyraźny wpływ na wydolność fizyczną i sprawność umysłową.
30 g matchy może kosztować 30 € lub więcej. Matcha niskiej jakości z dyskontu nie jest godna polecenia, ponieważ to jedynie zmielona zielona herbata.
Matcha działa znacznie skuteczniej niż kawa, ale jej działanie nie jest nawet w przybliżeniu tak ukierunkowane jak to odczuwane po wypiciu guayusy. Jeśli więc chcesz szczególnie długo pracować w skupieniu i koncentracji lub utrzymać najwyższą wydolność fizyczną podczas uprawiania sportu, zamiast kawy czy matchy lepiej sięgnij po guayusę. Smaczną matcha latte lub matchę przygotowaną tradycyjnie nadal możesz przecież wypić po treningu.
Mamy nadzieję, że artykuł przybliżył ci ten temat. Może oprócz matchy udało nam się zainteresować cię także guayusą? W naszym sklepie dzięki kodowi rabatowemu „BLOG-5” możesz stale otrzymywać 5% rabatu na wszystkie produkty. Jako subskrybent newslettera nawet 10% rabatu.